Người Có Hai Quê Hương

 Tản mạn của Thanh Hà 

1/-

Cảnh Việt Nam

Mỗi cuối năm tôi thường đi Việt Nam để hưởng không khí Tết âm lịch cùng với đại gia đình: các anh chị em, cháu và thân quyến, bạn hữu.

Để tả về chuyến đi Việt Nam thì có nhiều từ ngữ để sử dụng.
*a) Nếu là người ngoại quốc thì họ sẽ nói:
–Chúng tôi Đi Việt Nam vào thời gian nầy, và sẽ Trở-về nhà (hay Quay-về) vào thời gian này...
*b) Phần tôi, có ai hỏi thì tôi trả lời một cách vô thức:
– Tôi “Về VN” vào ngày…, và “Về Thuỵ Sĩ” vào ngày…

 Tôi dùng từ ngữ Về cho cả hai lượt nhập cảnh và xuất cảnh Việt Nam.

Bởi tôi có hai quê hương.
Việt Nam là gốc rễ cội nguồn, là nơi chôn nhau cắt rốn, là nơi tôi mở mắt chào đời và lớn lên cùng gia đình bao gồm ông bà ngoại, ba má, các chị em. Là nơi tôi để lại rất nhiều kỷ niệm tươi đẹp nhất lẫn những kỷ niệm buồn đau của đời người.

Còn Thuỵ Sĩ là quốc gia từ năm 15,16 tuổi tôi đã mơ ước được sinh sống. Là nơi có phong cảnh thơ mộng lãng mạn đẹp như tranh vẽ. Không gian êm đềm thanh tịnh, quyền tự chủ tự quyết của người dân là ưu tiên hàng đầu (mỗi năm chúng tôi được trưng cầu dân ý không ngớt cho nhiều đạo luật. Hiện có một phong bì chứa 3 lá phiếu bầu đang nằm trên bàn chờ tôi biểu quyết OUI hay NON). Là quốc gia ít có xáo trộn xã hội lẫn chính trị, dân hiếm khi xuống đường biểu tình đòi quyền lợi nầy kia, chứng tỏ họ hài lòng với cuộc sống*
*Tôi phải dài dòng cắt nghĩa vậy để hiểu vì sao tôi nhận đây là quê hương của mình.
 

Quê hương mỗi người chỉ một

Như là chỉ một mẹ thôi…

(Quê Hương, thơ Đỗ Trung Quân)

Nhà thơ Đỗ Trung Quân nói quê hương chỉ có một, nhưng tôi không “thấy” như ông thấy.
Tôi biết rõ–bằng trái tim, tâm hồn, bằng lý trí–rằng mình có Hai Quê Hương.
Một quê hương Việt Nam là của phần-đầu-đời. Và một quê hương Thuỵ Sĩ là của phần-đời-còn-lại.
Nơi nào tôi cũng gắn bó thân thiết y như nhau. Đặt lên bàn cân thì ngang đều.
Không phải vì trên giấy tờ tôi mang quốc tịch Thuỵ Sĩ thì tôi Là-người Thuỵ Sĩ nếu như bản thân không chấp nhận, không hoà nhập vào xã hội mới.
Tôi không cắt nghĩa được tại sao tôi đã đem lòng yêu mến Thuỵ Sĩ lúc còn là cô gái 15,16 tuổi chứ không là quốc gia nào khác. Mặc dù tôi vô cùng may mắn hưởng một tuổi thơ an lành hạnh phúc bên ông bà ba má các chị em của mình.

Cô em gái kế thường đùa rằng chắc từ tiền kiếp tôi là công dân Thuỵ Sĩ lưu lạc sang Việt Nam. Em còn tưởng tượng có thể tôi là anh lính viễn chinh cho Pháp, chết trận. Sau đầu thai trở lại làm người bị mắc kẹt ở V N, nhưng lòng vẫn mang nặng tình hoài hương, lúc nào cũng mơ về cố quốc. Hơn nữa, từ nhỏ tôi rất thích ăn bánh mì, uống sữa mỗi sáng. Bây giờ vẫn thế, từ mấy chục năm không thay đổi. Ngoại trừ khi về thăm nhà thì tôi ăn uống theo kiểu Việt. Nhớ lúc chuẩn bị rời Việt Nam đi định cư, ba má nói tôi vốn có nhiều thói quen như dân Tây thì sống bên Tây là hợp lý rồi.
Sống hơn nửa đời người ở quê hương thứ hai, tôi vẫn giữ một tình cảm nồng nàn nguyên vẹn không hề sứt mẻ hay thất vọng. Với tôi, đây đích thực là nơi đáng sống. 

Tôi vốn thích du lịch– để nhìn ngắm khám phá nhiều điều thú vị ở phương trời mới. Ý thích này cũng manh nha từ hồi con nít, được ươm mầm qua các Tạp Chí Thế Giới Tự Do in ảnh màu trên nền giấy trắng dày mà ba tôi mang về cho gia đình đọc. Cho hay những gì thuở nhỏ ta được hấp thụ từ gia đình, học đường, môi trường xung quanh sẽ ảnh hưởng đến nhân sinh quan, đến con đường mà ta sẽ đi khi lớn lên là vậy.

2/-

Cảnh Thuỵ Sĩ

Trên quê hương thứ hai, cùng chồng đồng hành, ước mơ du lịch thế giới của tôi biến thành sự thật. Anh đã dẫn dắt tôi khám phá nhiều miền đất thú vị trên địa cầu.
Rồi hạnh phúc lứa đôi bị đứt đoạn. Chồng bỏ tôi mà đi về cõi vĩnh hằng. Thời gian thừa thải tôi càng thực hiện các chuyến vân du nhiều hơn.

Tuỳ thời kỳ. Có những ngày tôi thích được yên tĩnh một mình một cõi, ngồi nhà đừng ai quấy rầy. Vây quanh là đống sách báo, và cái ipad, và hoa, và cây xanh, và các bức tượng do chồng điêu khắc. Những điều nhỏ nhoi đơn giản khiến tôi hạnh phúc, không cần tìm kiếm đâu xa.

Có những ngày hè nắng ấm tôi thích ra phố gặp gỡ chào hỏi nhân gian. Đi thêm “vài bước chân” là có thể nhìn ngắm phong cảnh rừng thông, cánh đồng hoa bồ công anh, hoa thuỷ tiên vàng rực, hoa cúc dại tim tím, hoa uất kim hương nhẹ nhàng rung rinh. Chọn một băng ghế ngồi dưới tàng cây che bóng mát, lắng nghe tiếng gió thổi qua chùm lá rì rào.

Lên non, xuống biển, vô rừng

   Lặng nghe gió hát, mịt mùng cõi riêng

Ngồi đối bóng, dựa dốc triền

     Lục lạo tâm thức, truy tìm bình yên

      (Giọt Thiền, thơ Th.H)

 
Ở nhà đâu còn ai chờ đợi cho những bữa ăn, những cuộc chuyện trò, những chăm sóc lúc đau yếu nên ít khi tôi “ngự” một chỗ quá vài tháng. Nhịp sống mỗi ngày lập đi lập lại sáo mòn khiến lòng bồn chồn, chân chộn rộn như người lính chỉ chực chờ tiếng pháo lệnh để hăng hái xung trận. Thế là lập kế hoạch xách valise lên đường. Một tuần, vài tuần nơi này, hai tháng nơi kia, ba bốn tháng nơi nọ. Tự ví mình như phiến mây trời lãng du:

 Còn bay mãi, còn bay hoài

      Bởi em là phiến mây trời lãng du

Trôi lang thang trôi lững lờ

   Tìm trong sương khói mịt mờ bóng ai…

…Bởi em là phiến mây trời

Hợp tan gió cuốn một đời mong manh (Th.H)

 
Nhìn vẻ ngoài tươi cười của tôi, ai cũng phán đoán rằng tôi là người may mắn trời ban, sống hồn nhiên vô tư lự. Hẳn trong đời chưa từng bị đau thương khốn khó dằn vặt, nếu có thì chỉ như một vết xước nhẹ ngoài da. Lầm hết. Chẳng qua là tôi giỏi giấu diếm mọi cảm xúc sầu bi, biết cách chế ngự không để cho nó quật ngã mình. Chỉ trưng ra phiến diện phù phiếm thường tình nhi nữ: rong chơi, làm dáng…
Chứ đâu biết tôi cũng: Nỗi đau chìm lặng đáy hồn/ Tim đem cất giữ vào trong ngăn sầu…
Tôi cũng: Đêm về khóc nụ hoa phai/ Nến tàn trăng lặn hình hài chơ vơ.
Tôi cũng: Bóng in vách hắt đèn vàng/ Tương tư đếm giọt thời gian một mình
Tôi cũng: Nghe tiếng lá rơi sầu lay lắt/ Khóc đến trăm năm lệ vẫn thừa
Tôi là: Ta tươi cười như kẻ đang yêu/ Dẫu thu phong lá rụng tiêu điều/ Ai hay lòng ta rừng hoang lạnh/ Cười cho đời bớt nỗi quạnh hiu (Th.H)

 Tâm trạng trên, chỉ ai cùng hoàn cảnh– đang ngập tràn trong hạnh phúc–bỗng dưng nửa kia đột ngột rời bỏ ta đi không một lời trăn trối, mới thấu hiểu hết. 

3/-
Tôi dành ưu tiên cho các chuyến về Việt Nam nhiều hơn các quốc gia khác. Nơi ấy tôi có một đại gia đình, có thân quyến họ hàng, có bạn hữu cũ và mới…
Đã quen sống trong sự tĩnh lặng an lành mát mẻ của thiên nhiên Thuỵ Sĩ, môi trường sống thân thiện, trật tự, tôn trọng tự do cá nhân. Nên thú thật lúc đầu về Việt Nam tôi khó chịu đựng âm thanh ồn ào của xe cộ lưu thông, loa phát hết công suất tiếng đàn nhạc giọng ca karaoke bất kể ngày đêm cộng vào sự nóng nực không khí ẩm khiến có cảm tưởng làn da nhớp nhúa dơ bẩn, thật muốn phát điên lên được.
Đi-về nhiều bận, tôi dần thích nghi. Tập gạt bỏ những bất như ý, những bất tiện, chỉ gạn lọc lấy những mặt tốt đẹp thì tôi thấy mình chịu đựng (hay chấp nhận) được. Mặc kệ những lưng áo bị thấm ướt, tóc dính bết, mặt mồ hôi tươm đổ chảy cả vào mắt. Mặc kệ những tiếng ồn như búa bổ điếc tai nhức óc, những giọng ca theo karaoke sai nhịp rổn rảng giữa trưa nắng 39, 40 độ C hay đêm khuya 11giờ, bất chấp giấc ngủ của người hàng xóm lân cận.

Tôi thấy tôi vui vẻ hạnh phúc giữa người thân: các anh chị em, cháu–hiển nhiên–;các họ hàng quyến thuộc; các bằng hữu cũ và mới. Có sợi dây luyến ái buộc kết tôi vào họ. Tôi cùng đùa vui, ăn uống, chuyện trò… sử dụng cùng một ngôn ngữ mẹ đẻ. Cùng ôn lại chuyện ngày xưa, cùng ngắm nhìn vật đổi sao dời hôm nay, cùng bàn luận về cuộc sống sắp tới, rồi kết luận:

“Sắc bất dị không, không bất dị sắc

“Sắc tức thị không, không tức thị sắc”

          (Bát Nhã Tâm Kinh)

Để ta buông bỏ mọi cám dỗ trần gian, mọi chấp niệm sân si cho tâm bình yên tự tại. Làm sao để được như câu “Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến”*
*Nói thì hay mà thực hành thì quá khó. Làm sao mà “tâm bất biến” bàng quan cho được, chẳng hạn chứng kiến sự mất mát người thân. Lần về vừa qua, ngoài niềm vui hội ngộ, tôi còn phúng viếng 4 cái tang của người em họ, của bạn hữu mà họ bỏ thế gian ra đi đột ngột không hề báo trước, đa số tuổi đời vẫn còn trẻ trung còn khoẻ mạnh!

4/-
Trên đường đưa tôi từ Rạch Sỏi lên Saigon, chúng tôi cố tình đi ngang Lấp Vò để ngắm hàng trăm cây hoa phượng trồng ven quốc lộ 80 dài khoảng 4 km, cạnh dòng kênh Xáng. Dù đi nhiều lần, mà bảng hướng dẫn chỉ đường nay thay mai đổi không biết đâu lần nên em rể rẽ qua ngã khác. Chạy một đoạn lên cầu, nhìn xa xa ẩn hiện những tàng hoa phượng đỏ thắm tít tắp bên dưới, mới biết chạy lạc. Trước khi đi, đã dự tính sẽ dừng lại để ngắm hoa, thế mà bị lỡ. Chúng tôi tiếc hùi hụi, nếu tìm được lối rời khỏi xa lộ để vòng lại chắc phải mất 40,50 cây số. Cứ ngồi chắt lưỡi than tiếc quá, tiếc quá.  
Chắc “ông Trời thấu hiểu nỗi lòng” chị em tôi hay sao ấy. Như phép lạ, xe đi hơn 10 km bỗng thấy bên vệ đường có treo bảng báo phía trước có trạm xăng, mừng vui như trẻ được quà. Con đường bị ngăn ở giữa bởi các khối bê tông dầy nặng được mở lối để xe cả hai chiều đều ra vào trạm đổ xăng. Chúng tôi mượn lối ra (exit) đó  quày đầu xe trở lại, chứ không thì đã chạy thẳng lên Saigon luôn.

Đầu tháng năm, thời kỳ hoa nở tròn đầy nhất, đẹp nhất. Chúng tôi hớn hở chọn góc cảnh ưng ý như có thể để thu hình các kiểu. Hơi tiếc là cây mọc cao, các cành hoa cách xa so với người đứng dưới gốc.   
Lời các bài hát về hoa phượng văng vẳng bên tai:

*Nếu ai đã từng nhặt hoa thấy buồn

Cảm thông được nỗi vắng xa người thương

Màu hoa phượng thắm như máu con tim

Mỗi lần hè sang kỷ niệm

Người xưa biết đâu mà tìm…

(Nỗi Buồn Hoa Phượng, nhạc Thanh Sơn)

 

*Những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng

Em chở mùa hè của tôi đi đâu

Chùm phượng vĩ em cầm là tuổi tôi 18

Thuở chẳng ai hay thầm lặng mối tình đầu…

(Phượng Hồng, thơ Đỗ Trung Quân, nhạc Vũ Hoàng)

 

Sẽ thiếu sót nếu không kể về đoạn đường hoa bằng lăng tím từ cầu Lấp Vò đến cầu Phú Diệp B, hình như cũng kéo dài 4 km. Rồi nối tiếp mới đến đường hoa phượng từ cầu Phú Diệp B đến xã Vĩnh Thạnh. Lúc chúng tôi đi hình như hết mùa hoa bằng lăng nở (cuối tháng 4), chỉ còn lác đác vài nhánh hoa tim tím sót lại trên cành, thật tiếc. Không thì chúng tôi đã có bộ sưu tập hai loài hoa gợi thương gợi nhớ của thuở học trò, của mối tình đầu non dại ngây thơ.

Thanh Hà
La Chaux-de-Fonds, 27/05/2026