Viễn Du Ký Sự - kỳ 48

 Ký Sự của Thanh Hà 

Đà Lạt–Hồn Xưa (phần III)

*Lòng ta là những hàng thành quách cũ

Từ ngàn năm bỗng vắng tiếng loa xưa

               (Thơ Vũ Đình Liên)

*Nhưng biết tìm đâu những cảnh xưa người cũ

Lặng lẽ trên đường lá rụng mưa bay?

       (Hồn Xưa, thơ Vũ Đình Liên)

Thiền viện Trúc Lâm-Đà Lạt

Trong những ngày ngắn ngủi ở Đà Lạt, có ít nhất ba nơi tôi không để lỡ. Đó là Thiền viện Trúc Lâm, nhà thờ Con Gà, và dinh thị trưởng cũ.

A/- Thiền viện Trúc Lâm

Tôi đã được viếng hai thiền viện phái Trúc Lâm:

–Thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã: ở giữa hồ Truồi, xã Lộc An- Huế, là một nhánh của phái Trúc Lâm Yên Tử.

–Thiền viện Trúc Lâm ở An Giang thuộc xã Thoại Sơn nguyên thị trấn Núi Sập.

–Lần thứ ba là thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt.

Tôi được nghe danh tiếng thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt thuộc phái Trúc Lâm Yên Tử từ rất lâu, thầm mong một ngày nào sẽ được viếng thăm. Thì nay điều cầu ước đã trở thành hiện thực.

Thiền viện tọa lạc trên núi Phụng Hoàng, nhìn ra hồ Tuyền Lâm cách Lâm Đồng 5 km. Được thành lập theo ý tưởng hoạch định của Thượng toạ Thiền sư Thích Thanh Từ, thực hiện bởi ba kiến trúc sư tài năng (trong đó có KTS Ngô Viết Thụ, người thiết kế Dinh Độc Lập xưa).

Mở ngoặc: Đầu thập niên 1990 tôi có nhân duyên diện kiến, đảnh lễ với Hòa thượng Thích Thanh Từ khi ngài trụ trì (cũng là người sáng lập) thiền viện Thường Chiếu–Long Thành. Là nơi chú tám (em út của ba tôi) xuất gia tu tập, chức danh Đại đức khi chú viên tịch.

Thiền viện Thường Chiếu dành cho nam tu sĩ, kế cận bên có thiền viện Viên Chiếu dành cho ni sư, nơi thím tám tôi xuất gia trước cả chú tám. Sau này má tôi cũng nối gót theo hai người em chồng, xuất gia tại thiền viện Viên Chiếu cho đến ngày má về đất Phật.

Lúc chúng tôi đến thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt thì có nhiều xe chở khách Việt lẫn ngoại quốc đến viếng.

Chúng tôi vào chánh điện lạy Phật Thích Ca ở giữa điện. Bên phải thờ đức Bồ Tát Văn Thù, bên trái thờ đức Bồ Tát Phổ Hiền. Ngoài ra còn có tượng Bồ Đề Đạt Ma, tượng ba vị sư tổ phái Trúc Lâm là Đức sư tổ Phật Hoàng Trần Nhân Tông, nhị tổ Pháp Loa, tam tổ Huyền Quang.

Sau đó ra sân trước ngắm vườn hoa có nhiều giống lạ được mang từ khắp nơi trong ngoài nước gom về trồng. Đi lần vào hậu điện theo lối đi hai bên có nhiều cây xanh, các bậc thang, rừng thông, cội hoa mai anh đào xen lẫn. 

Tôi thích nhất được ngắm cảnh hòn núi giả sơn nhiều phiến nhiều tầng bao chung quanh hồ nước nhỏ, thác nước từ các phiến đá chảy xuống hồ. Tượng đức Phật Hoàng uy nghi ngồi trên tảng đá, dáng thong dong không phải kiết già mà một chân trái chống xuống nền đá, chân phải gác ngang đùi trái trong tư thế ung dung tự tại. Tay phải đặt hờ hững lên bắp đùi, tay trái cầm cây quạt. (A, có lẽ Phật hoàng thuận tay trái. Tôi chú ý chi tiết này không phải vì muốn làm hậu duệ của Sherlock Holmes mà vì tôi cũng thuận tay trái nên nhận ra tức thì🤪). Hai tảng đá bên cạnh Ngài có khắc mấy câu thơ do chính Ngài sáng tác. Mỗi bên câu:

*Áo mão kim đai theo dòng nước

Chuông từ mõ trúc vọng chân không

(Phật Hoàng Trần Nhân Tông)

 

*Ở đời vui đạo hãy tuỳ duyên

Đói đến thì ăn, nhọc ngủ liền

Trong nhà có báu thôi tìm kiếm

Đối cảnh vô tâm chớ hỏi Thiền

(Hoà thượng Thích Thanh Từ dịch)

Nguyên bản:

Cư trần lạc đạo thả tùy duyên

Cơ tắc san hề khốn tắc miên

Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch

Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền

          (Kệ Vân, thơ Sơ tổ Phật Hoàng Trần Nhân Tông)

Đứng giữa không gian thoáng đạt rộng lớn, hài hoà giữa thiên nhiên và các ngôi chánh điện, tịnh thất uy nghiêm, yên tĩnh tự nhiên ai nấy đều thấy “lòng chợt từ bi bất ngờ”, cảm nhận Bồ-đề-tâm phát ra khiến cho bao sân si thế gian đều trở nên nhỏ nhoi hèn mọn.

Đặc biệt trong khuôn viên thiền viện có một ngôi đền nhỏ (tịnh thất) thờ bức tượng Phật Thái Lan bằng ngọc lục bảo (émeraude/ emerald).

Trong vườn còn có ngôi nhà be bé, mái lợp ngói không che vách, tôi đoán có lẽ dành cho khách (hay các sư) ngồi trà thiền trong vòng thân mật, nhẹ nhàng. Chả gọi nơi đây là Thiền viện còn gì nữa.

Trà khuya bay khói, thơ không chữ

Thơ chở trà lên tận đỉnh mây

   (Thiền sư Thích Nhất Hạnh)

Núi là núi, sông là sông

Thiền là một tách trà nồng trên tay

Nước là nước, mây là mây

Thiền là hiện hữu phút giây đang là

(Thiền trà, thơ Thượng tọa Thích Tánh Tuệ)

“Thiền là hiện hữu phút giây đang là”. Thượng toạ có nhiều bài thơ như lời giáo huấn đơn giản nhưng với tôi là chân lý, là kim chỉ nam cho tôi Học và Hành.

Mở ngoặc: Học thì có học, nhưng Hành thì không phải lúc nào cũng đạt.

Thầy có nói trong bài thơ: “Cái Tôi” Như Giấc Mộng Dài

Cái Tôi là cái chi chi

Mà hoài quanh quẩn chưa khi nào rời…

    …..Còn “tôi” còn nặng luân hồi

Buông “tôi”- nghe nhẹ đất trời thênh thang.

*Lại mở ngoặc: Đọc mấy câu thơ Cái Tôi mà tôi (1) mắc cỡ quá. Vì hầu như bài viết nào của tôi(2) cũng đều xưng tôi (3) trong đó cả. Chỉ có 2 hàng mà có 3 chữ “tôi” rồi 

đó. Thầy ơi thầy, cứu con với thầy🫣😣 

Biện luận: nhưng đây là ký sự–một dạng hồi ký–tôi viết lại những cảm nhận mình trải qua trên chuyến du lịch. Tôi phải chịu trách nhiệm những gì mình viết, đâu thể bắt “người khác” nói thay “cái tôi” được, đúng không?!

Nơi đây cũng có một khoảng sân nho nhỏ trồng hoa.

Tôi vốn yêu thích hoa lá, cây cảnh. Hể “bắt gặp” bất cứ hoa nào, màu sắc nào, kích thước lớn nhỏ nào, ngay cả hoa dại bé bỏng mọc ven rừng cũng đều không “thoát” được ánh mắt tôi “chạm”vào (đúng là “già không bỏ, nhỏ không tha”mà). Nên làm sao mà tôi có thể không bị chinh phục quyến rũ trước hai chậu hoa bonsai mai vàng uốn tỉa dáng cong mềm tao nhã thanh thoát với những hoa nụ ngậm sương e ấp núp bên những cánh hoa nở tròn đầy.

*Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

       (Thơ Thiền sư Mãn Giác, thời nhà Lý)

*Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết

Đêm qua sân trước một nhành mai

            (Dịch: Ngô Tất Tố)

Nọ là bụi hoa ngũ sắc gốc Trung Mỹ, còn gọi trâm ổi, bông ổi.. nở quanh năm chuyển màu theo giai đoạn: vàng, cam, đỏ, hồng, tím… Vài cội mai anh đào hoa 5 cánh hồng chen lẫn cùng gốc thông, bụi trúc, cây chuối kiểng…

B/- Nhà thờ Con Gà

Nhà thờ Con Gà

Tức nhà thờ chính toà Thánh Nicolas, là nhà thờ lớn nhất Đà Lạt nằm ở phường Xuân Hương. Thiết kế vào năm 1931 trong vòng 11 năm mới khánh thành, theo kiểu nhà thờ Công giáo Ý.

Sở dĩ gọi là nhà thờ Con Gà vì trên chóp nhọn ngôi giáo đường có gắn cây thánh giá, và trên ngọn cây thánh giá có gắn tượng con gà, làm bằng hợp kim nhẹ rỗng ruột. Con gà có tráng một lớp đồng, quay quanh nhờ một trục theo hướng gió. Dân bản xứ xem con gà như dự báo thời tiết. Hể quay hướng nào là biết chiều gió hướng ấy.

 Khi chúng tôi đến trời đã chiều, lại không tìm được nơi đậu xe nên chỉ đứng trên lề đường đối diện quan sát và chụp hình*chứ không có vào viếng bên trong.

*Để có bằng chứng là mình đã đến nhà thờ Con Gà như ai vậy!

Nghe rằng nhà thờ nầy được nhạc sĩ Nguyễn Vũ lấy bối cảnh để sáng tác Bài Thánh Ca Buồn vào năm 1972. Câu chuyện lúc ông còn là cậu bé 14 tuổi, chịu khó đi lễ ở nhà thờ Con Gà bởi đem lòng yêu một “chị gái 16 tuổi” thường hay đi lễ nơi ấy.

Bài thánh ca đó còn nhớ không em

Noel năm nào chúng mình có nhau…

…Rồi mùa giá buốt cũng qua mau

Lời hẹn đầu ai nhớ dài lâu…

(Bài Thánh Ca Buồn, nhạc Nguyễn Vũ)

C/- Dinh Thị Trưởng Đà Lạt xưa

Nằm trên một ngọn đồi cao 1500 mét, còn gọi là đồi Dinh, rộng khoảng 5 ha, cách chợ Đà Lạt và khu Hoà Bình hơn 1 km.

Lúc tôi còn là cô nhóc mới vào trung học đệ nhất cấp có đọc báo (hình như là tạp chí Thế Giới Tự Do) giới thiệu về một nữ thị trưởng đầu tiên và cũng là nữ thị trưởng duy nhất của nước VNCH. Bài phỏng vấn kèm hình ảnh nữ thị trưởng trong văn phòng thị trưởng Đà Lạt in sâu vào tâm khảm tôi, chỉ nằm im trong ngóc ngách ngăn tủ ký ức nào đó, chực chờ ai gợi nhắc là trỗi dậy.

Tôi còn nhớ cả tên bà là luật sư Nguyễn Thị Hậu nữa chứ. Sở dĩ tôi nhớ dai là bởi bà là biểu tượng lý tưởng mẫu phụ nữ tân tiến. Bà là một trong những phụ nữ đầu tiên mặc áo dài Lemur, do hoạ sĩ Cát Tường vẽ kiểu được nhóm Tự Lực Văn Đoàn đề xướng năm 1930, cách nay hơn 1 thế kỷ (trở nên phổ biến hiện nay). Bà từng là luật sư tại tòa Sơ thẩm Hà Nội năm 1949, luật sư tòa Sơ thẩm Saigon năm 1957, chức Phó chủ tịch hội Nữ Luật Sư Quốc Tế Việt Nam.

Dinh thị trưởng Đà Lạt xưa

Tiểu sử chi tiết của bà thì tôi chỉ mới biết sau này. Còn bà gây ấn tượng khi tôi còn nhỏ chính là sự kết hợp giữa hai thái cực đối nghịch: hình ảnh người phụ nữ thông minh, trí thức, duyên dáng với nụ cười tươi tắn trong chiếc áo dài nữ tính mềm mại thướt tha mà lại nắm giữ quyền lực quan trọng là nữ thị trưởng đầu tiên và duy nhất của miền Nam VNCH.

Theo tài liệu thì Đà Lạt có khoảng 2.000 biệt thự cổ được xem như bảo tàng kiến trúc cho Việt Nam lẫn Đông Nam Á. Hiện nay, rất nhiều biệt thự lịch sử dần biến thành hoang phế cho đến xóa sổ.

Tôi tìm thăm tòa thị chính xưa với tâm trạng nao nức, hồi hộp. Kia rồi.

Đó là toà nhà ba tầng xây trước năm 1910, màu sơn vàng không quá cũ cũng không mới. Trên 1 cây cột có dán tấm bảng nền xanh chữ vàng ghi:“Trung tâm văn hoá và quản lý công viên Địa chất Đắk Nông tỉnh Lâm Đồng, Phường Xuân Hương”.

Ta về như hạt sương trên cỏ

Kết tụ sầu nhân thế chuyển dời

Bé bỏng cũng thì sinh, dị, diệt

Tội tình chi lắm nữa, người ơi!…

…Đời qua lớp lớp tàn hư huyễn

Hạt lệ sương thầm khóc biến thiên…

     (Ta Về, thơ Tô Thuỳ Yên)

Đọc xong tấm bảng, lẩn thẩn nghĩ: Nơi đây hơn nửa thế kỷ trước từng là một cơ quan hành chính lớn thuộc vùng đất đẹp và thơ mộng nhất nước. Bây giờ lạnh lẽo im lìm cửa đóng then cài, không người canh giữ. Ngoại trừ chúng tôi, cũng không ai lai vãng. Có muốn vào bên trong cũng không thể. 

Đành bằng lòng leo lên mấy bậc thang tìm tư thế…chụp hình. Đứng tựa vào lan can,  hay bắt ghế ngồi ngoài hành lang. Tưởng tượng ngày xưa bà nữ thị trưởng cũng từng đứng và ngồi ở những vị thế đó.

*Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo

Nền cũ lâu đài bóng tịch dương

      (Thăng Long Hoài Cổ, thơ Bà Huyện Thanh Quan)

* Những người muôn năm cũ

      Hồn ở đâu bây giờ 

(Ông Đồ, thơ Vũ Đình Liên)

(Còn tiếp)

Thanh Hà

La Chaux-de-Fonds