Thuở thanh bình đó rồi cũng không lâu, cả xóm đang chìm trong giấc điệp thì bị khua động bởi tiếng loa, đôi khi có vài tiếng súng trường bá mít của mấy ông bên kia, không khí chiến tranh làm cho đám con nít ngại nô đùa trên cánh đồng, ngại bước qua cây cầu khỉ hay lội xuống ao bông súng. Sau đó có lệnh nhà nào cũng phải đào hầm trú ẩn, cái hầm trú ẩn cũng đắp bằng đất dần dần trở nên quen thuộc. Nhà nào không có thì thấy như thiếu thiếu cái gì. Thường trên nóc hầm có mắc chiếc võng đưa em, gia đình ăn cơm chiều cũng ở đó, ban đêm thắp ngọn đèn dầu để học bài cũng trên đó. Đời sống người dân ở xóm tôi từ sáng đến chiều như con nước ròng, nước lớn. Ông Hai gặp chú Tư, bà Bảy gặp cô Út đứng nói chuyện một hồi cũng nhắc tới cái “ tăng xê ”. Đọc trại ra là tảng xê. Phiên âm từ tiếng Pháp tranche’e. Mà ngộ ghê tụi con nít cũng thay đổi trò chơi theo thời cuộc. Cũng còn nhào nặn đất sét nhưng không phải để nặn con trâu hay chim tu hú nữa mà là chuyển qua nặn súng với xe tăng. Chắc hồi đó mỗi chiều trung đội Dân Vệ hay tập hợp trước sân đình, tụi con nít thích đứng xung quanh tò mò nhìn mấy khẩu tiểu liên Thompson coi có vẻ ngầu quá nên cứ mơ rồi về dùng đất sét mà nặn súng. Xe tăng lúc đó gọi là xe nồi đồng, xe chạy qua lại trên con đường liên tỉnh có bố trí súng đại liên nên tụi con nít cũng mơ nữa, mơ cái gì thì nặn cái đó thôi.
Ngoài đồng có nhiều vũng nước con con, tìm vũng nào có đám bọt trắng bằng bàn tay tức là có cá lia thia trốn trong đó, đi hớt cá lia thia vào mùa mưa mới có hy vọng hớt được cá “chiến”. Đem về để cá vô nuôi trong mấy cái keo chao nhưng nhớ phải có tấm giấy để ngay chính giữa hai cái keo nếu không thì cá đá bóng trầy da tróc vẫy hết. Vậy mà hồi đó tôi chơi ác, con bà hai bán bún rũ tôi về nhà khoe mấy con cá lia thia gọi là cá đá nhà nghề, cái hũ nước mắm má nó để kế bên hình như bà chuẩn bị gánh bún ra chợ, trong lúc thằng Buôl, tên nó là Buôl ra sau hè kiếm cái gì đó, tự nhiên thấy tay mình ngứa ngáy tôi nhanh tay nín thở múc một muỗng nước mắm cho vào mỗi keo chao nuôi cá, trước khi lẽn về tôi còn kịp nhìn thấy mấy con cá oằn oại lên sao bổng nhiên nước mặn chát vậy cà!
“ Trời mưa bong bóng phập phòng ”, nhà bạn tôi có cái mái đàng trước, tôi thường chạy vô đụt mưa, bên trong thường để một khối đất to ngùn ngụt, nhà nó làm lu đựng nước để bán, khối đất đó sẽ được ba nó gọt đẽo hình cái lu rồi sau đó tô xi măng xung quanh, để mấy ngày sau cho xi măng khô rồi cha con móc đất bên trong ra, sau đó mới làm cái đáy lu. Còn nhà tôi với nhà kế bên lu đựng nước làm bằng sành hay là đất nung. Bởi vậy mới có nghề vá lu. Lu đựng nước mưa lâu ngày có cả bầy lăng quăng, tôi với đám bạn vớt lên nuôi cá lia thia. Cái chuyện đất, nước nó đi cặp với nhau. Ngay sau khi máy cày xới đất xong thì thằng bạn học rủ tôi tranh tài với nó bằng cách chạy đua trên đất cày. Tôi không hiểu nó nghĩ sao mà làm cái chuyện tào lao hết sức, đi còn té lên té xuống nói chi đến chuyện chạy nhưng rồi tôi cũng nghiệm ra là phải biết chạy trên đất cày mới có hy vọng bắt được nhiều chuột đồng. Đau chân quá tôi đổi ý cứ tà tà để mót củ năng sướng hơn. Mãng đất cày nào tôi cũng vớ được nhiều củ năng lớn bằng đầu ngón tay, vị ngọt tươm nước. Chợ quê lúc nào cũng có bán củ năng, món quà của đồng ruộng quê ta.
Bạn học trường làng tôi có đứa ở cách trường cả cây số, ở đó có cái lò gạch, những viên gạch thẻ, gạch ống đều được làm tại đây. Người ta lấy đất ngay tại đó cho vào máy hoặc cho vào những cái khuôn bằng gỗ làm ra từng viên gạch rồi tất cả cho vào lò để nung, cái lò nung gạch sao tôi thấy nó hao hao như mấy cái tháp của người Chàm. Đất làm gạch thì đen đến khi thành gạch thì có màu vàng cam. Hồi đó tôi có ý tưởng sao người ta không lấy đất tạo thành cái nhà trước rồi sau đó chất củi, than xung quanh để nung nó sẽ trở thành cái nhà gạch nung đâu có phải mắc công xây bằng từng viên gạch kết lại với xi măng! Trong xóm ai có nhà gạch thì được xếp vào hàng khá giả, nhà gạch được cho bền bỉ chắc chắn hơn nhà lá nhưng lạ cái đồn lính dân vệ hình tam giác, mỗi góc có một cái lô cốt thì chỉ đắp toàn bằng đất mà thôi.
Người ta sẽ nhìn thấy Hòn Đất trên đường đi Hà Tiên, nghe nói nghề làm đồ gốm như nồi niêu, xoong chão, cà ràng, khuôn bánh. . . ở Hòn Đất rất phát đạt. Ở xóm tôi thường thấy những chiếc ghe tam bản bán các loại đồ đất nung từ Hòn Đất thường xuyên qua lại. Tính ra sở phí cho mỗi chuyến như vậy hơi đắt nên người chủ ghe phải chở cho nhiều hàng, ghe nhỏ nồi niêu phải bị nhồi nhét hết cỡ, rồi nhiều khi gặp mưa nên làm sao tránh được chuyện gãy gọng, đứt quai. Lúc này là lúc phải vận động đầu óc suy nghĩ cách nào để bán hết số hàng không lành lặn này. Người chủ ghe nghĩ ra diệu kế bèn ngừng tạm một nơi nào đó rồi đem mấy cái nồi bể hết một quai mài cho nhẳn nhụi. Ghe bán nồi đất sẽ ghé phiên chợ mỗi sớm mai. Ai thắc mắc sao nồi chỉ có một quai thì được giải thích một cách khoa học đây là sản phẩm mới giúp cho bà con không còn lấn cấn khi treo nồi lên vách nhất là nhà bếp có tường gạch, cái nồi sẽ êm ru không bị lúc lắc, không sợ nghiêng bên này, ngã bên kia. Mọi người như chợt nhận ra chân lý nên mua mà không nghi ngại gì.
Nói là trường tiểu học của xã nhưng thời đó mà có đến lớp nhất ( lớp năm bây giờ) là đã khá lắm rồi. Trước khi có trường gạch mái tôn là trường nền đất mái lá. Đứa nào đi học cũng có kè kè cái bình mực, cái bản con. Bài “Công Dân Ơi” đứa nào mà chẳng thuộc, ngày nào mà không có sắp hàng đứng chào cờ. Trong từng lớp học đều có treo những câu giáo dục học sinh về phép tắc, lễ độ cũng như phải yêu thương đất nước của mình. Đất bây giờ tôi mới hiểu là đất nước Việt Nam hình cong như chữ S, có được là cũng nhờ ơn tổ tiên khai phá, giữ gìn. Cho nên làm kẻ hậu sinh nên nhớ làm gì thì làm không bao giờ để mất đất, mất biển. Làm gì thì làm lúc nào cũng phải nhớ câu: “Tổ Quốc Trên Hết “.
Nghe nói lúc lên đường sống lưu vong, ông Nguyễn Khánh có mang theo mình “ nắm đất quê hương “, báo chí thời đó nói ông sao cải lương quá! Tôi nghĩ ổng đem theo nắm đất vì ổng biết không có dịp trở về cố hương được nữa. Người đi mà biết thế thì hành động đem theo nắm đất cũng là điều dễ cảm thông. Nhìn nắm đất để nhớ quê hương. Ôi! Sao mà đoạn trường đến vậy! Nhưng không ít người bây giờ về đứng trên quê hương mà như cảm thấy nó không còn là quê hương của mình nữa./.
Trầm Vũ Phương
15 tháng 9 năm 2026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét